Een stamboom beginnen in Duitsland: waar vindt u de akten

In een lade bij uw ouders ligt een familieboekje (Familienstammbuch) met een versleten kaft. Daarin het huwelijk van uw grootouders, 1951, een Standesamt in Westfalen, en de namen van hun ouders. Zonder het te weten houdt u het begin van een stamboom in handen. Dit artikel toont waar u daarna verder zoekt, en wat daarvan in Duitsland vrij toegankelijk is.

Het korte antwoord

Begin met wat u thuis hebt, en bij de ouderen die nog kunnen vertellen. Oudere registers van de burgerlijke stand liggen in de archieven: geboorteregisters na 110 jaar, huwelijksregisters na 80 en overlijdensregisters na 30 jaar. Recentere akten vraagt u aan bij de dienst burgerlijke stand (Standesamt), als afstammeling in rechte lijn. Van voor de tijd van de burgerlijke stand helpen de Kirchenbücher, de kerkboeken, u verder: protestantse vooral via Archion, katholieke deels gratis via Matricula.

Stap 1: thuis beginnen

De beste bronnen liggen vaak in huis: het familieboekje, een Ahnenpass uit de jaren 1930, brieven, Totenzettel (bidprentjes), foto's met een notitie op de achterkant. Vraag het ook aan de ouderen. Noteer bij elke persoon wat u zeker weet, en waar u het vandaan hebt. Een stamboom zonder bronnen kunt u later niet meer controleren.

Stap 2: de dienst burgerlijke stand en het archief

De dienst burgerlijke stand bestaat in Pruisen sinds 1 oktober 1874 en in het hele Duitse Rijk sinds 1 januari 1876. Links van de Rijn, onder Frans recht, werden registers van de burgerlijke stand al sinds 1798 bijgehouden.

Register	Bij de dienst burgerlijke stand, daarna in het archief
Geboorteregister	110 jaar
Huwelijksregister en partnerschapsregister	80 jaar
Overlijdensregister	30 jaar

Zo staat het in § 5 van het Personenstandsgesetz (PStG). Na afloop van die termijnen gaan de registers naar de openbare archieven, meestal naar het stads- of districtsarchief, en geldt het archiefrecht. Recentere akten vraagt u aan bij de dienst burgerlijke stand van de plaats waar de inschrijving werd gedaan. Volgens § 62 mogen dat de personen zelf, hun echtgenoten en geregistreerde partners, en hun voorouders en afstammelingen. Anderen hebben een rechtmatig belang nodig.

Stap 3: van voor de burgerlijke stand, de kerkboeken

Voor de tijd van de burgerlijke stand noteerden de dominees en pastoors dopen, huwelijken en begrafenissen in de kerkboeken. Hoe ver ze teruggaan, verschilt van plaats tot plaats: in Westfalen beginnen de meeste pas na de Dertigjarige Oorlog, de oudste gaan daar terug tot 1563.

• Archion is het portaal voor protestantse kerkboeken, met meer dan 200.000 boeken uit meer dan 25 archieven. Het is betalend, met passen voor één, drie of twaalf maanden, die niet automatisch verlengd worden.
• Matricula toont katholieke kerkboeken gratis online. Veel bisdommen staan erop, maar niet alle Duitse.

Gratis hulp: CompGen

De Verein für Computergenealogie, CompGen, stelt zijn databanken gratis ter beschikking: het GenWiki met aanwijzingen over plaatsen en bronnen, GEDBAS met meer dan 20 miljoen personen uit ingediende stambomen, ongeveer 950 online Ortsfamilienbücher (dorpsgezinsboeken), gedigitaliseerde adresboeken en de verlieslijsten van de Eerste Wereldoorlog. Voor beginners is dat vaak het beste vertrekpunt.

Andere bronnen

• Emigratie: de Hamburgse passagierslijsten van 1850 tot 1934 (zonder 1915 tot 1919) zijn toegankelijk via Ancestry, dat betalend is.
• Soldaten uit de Tweede Wereldoorlog: de vroegere Deutsche Dienststelle (WASt) hoort sinds 2019 bij het Bundesarchiv. Aanvragen doet u via de site van het Bundesarchiv.
• Adresboeken tonen waar iemand in een bepaald jaar woonde en wat hij deed. Veel ervan zijn gedigitaliseerd, onder meer bij CompGen.

Een programma voor de stamboom

Gramps is gratis en open source. Legacy bestaat in een gratis basisversie, wel in het Engels. Ages! en Ahnenblatt 4 zijn betalend. Alle lezen en schrijven GEDCOM, het uitwisselingsformaat voor stambomen. Hebt u zo'n bestand gekregen of gemaakt, dan ziet u op thememorypalace.ai/gedcom gratis en zonder account hoeveel generaties het bevat, wie de oudst bekende voorouder is en waar de lacunes zitten. Het bestand verlaat uw toestel niet.

Van akten naar mensen

Een akte vertelt wanneer iemand trouwde, niet hoe het feest was. Dat vertellen de foto's, de verhalen, de brieven die iemand heeft bewaard. In The Memory Palace komt de stamboom binnen als GEDCOM en krijgt elke generatie een plaats naast haar foto's en verhalen, zodat namen weer mensen worden.