In de kast van je moeder staat een schoendoos met brieven, bijeengehouden door een elastiekje dat al lang zijn rek kwijt is. Brieven uit de oorlog, van een tante in Canada, van je vader toen hij nog verloofd was. Daarbij een dagboek met een slotje, een map met krantenknipsels en een fotoalbum met plakbladen. Dit artikel helpt je ze te bewaren zonder ze te beschadigen, en ze te delen zonder ze nog vaak te hoeven aanraken.
Het korte antwoord
Bewaar papier plat, in zuurvrije mappen en dozen, koel, droog en donker. Haal paperclips, elastiekjes en plakband weg, maar forceer niets. Maak een kopie van krantenknipsels en bewaar die apart. Vouw broze brieven niet open. Scan in kleur op 300 tot 400 ppi en bewaar een master als TIFF. En fotografeer een album met plakbladen eerst zoals het is, voordat je er iets uithaalt.
Bewaren: wat wel en wat niet
| Wel | Niet |
|---|---|
| Mappen en dozen van zuurvrij en ligninevrij karton | Gewone enveloppen, kartonnen dozen uit de winkel |
| Plat bewaren, liever in mappen dan in enveloppen | Rollen of in elkaar proppen |
| Hoesjes van polyester, polypropyleen of polyethyleen | Hoesjes van pvc |
| Koel, droog, donker en stabiel | Zolder, kelder of garage |
| Paperclips, elastiekjes en roestende nietjes voorzichtig verwijderen | Plakband, lijm, nieuwe paperclips |
Archieven noemen niet allemaal dezelfde cijfers voor temperatuur en vochtigheid, maar ze zijn het over de hoofdzaak eens: koel, droog, donker en vooral zonder grote schommelingen.
Krantenknipsels: apart houden
Krantenpapier is zuur, en zuur trekt over naar het papier eromheen. Maak daarom een kopie op zuurvrij papier, en bewaar het origineel apart van je brieven en documenten.
Broze brieven: laat ze dicht
Vouw een oude brief alleen open als het papier nog sterk en soepel is. Is het stijf of broos, laat hem dan gevouwen en vraag raad aan een restaurator. Oude handgeschreven brieven zijn vaak geschreven met ijzergalinkt, die het papier op den duur aantast: nog een reden om voorzichtig te zijn. Vouw een brief ook niet telkens opnieuw langs dezelfde vouwen.
Scannen en overschrijven
- Resolutie: richtlijnen voor archieven noemen voor handschriften 250 tot 400 ppi. Thuis is 300 tot 400 ppi een goede keuze.
- Kleur: scan in kleur, ook als de brief zwart-wit lijkt. De tint van het papier en de inkt vertelt iets.
- Bestanden: bewaar de master als TIFF. Voor documenten van meerdere bladzijden, zoals een dagboek, is pdf/a geschikt.
- Overschrijven: typ een brief over zoals hij er staat, met de oorspronkelijke spelling. Een woord dat je niet kunt lezen, markeer je met [?]. Zo kan iemand anders het later nog eens proberen.
Het fotoalbum met plakbladen
Albums met zelfklevende bladzijden en een plastic vel erover waren jarenlang populair. Voor foto's zijn ze slecht: de kleeflaag is zuur en kan zich op den duur vast aan de foto hechten. Zo ga je te werk:
- Fotografeer of scan eerst elke bladzijde zoals ze is, met alles wat erbij geschreven staat. De volgorde en de bijschriften zijn informatie.
- Laat een foto vanzelf los, of glijdt er een dun kaartje achter omdat de lijm is uitgedroogd, dan mag je hem voorzichtig weghalen.
- Plakt hij vast, knip dan rond de foto, of laat hem zitten.
- Begint iets te scheuren of te plooien, stop dan meteen en vraag raad aan een restaurator.
En daarna
Een brief is meer dan zijn tekst: het handschrift, het papier, de postzegel. Bewaar dus zowel de scan als de overgeschreven tekst, en schrijf erbij wie de schrijver was en voor wie. In The Memory Palace kun je een brief in dezelfde kamer hangen als de foto's van dezelfde mensen, met het verhaal erbij, zodat wie later komt ze samen leest.
Voor foto's op papier lees je ons artikel over oude foto's digitaliseren, en om een oude foto te dateren ons artikel over een oude foto dateren.