Een oude foto dateren en ontdekken wie erop staat

Een vrouw met een hoog gesloten kraag, een man met een snor, een kind op een stoel dat niet stil kon zitten. Op de achterkant een naam in sierlijke letters: een fotograaf in Gent. Geen datum, geen namen. Wie zijn dit? En wanneer was dit? Met een beetje speurwerk komt u vaak verder dan u denkt.

Het korte antwoord

Kijk eerst naar het soort foto, want elk soort hoort bij een periode. Kijk dan naar het karton en de hoeken, de stempel van de fotograaf en de kleding. Samen geven ze meestal een periode van enkele jaren. Om te weten wie erop staat, vergelijkt u met foto's waarvan u de datum en de namen wel kent, met bidprentjes, en met de herinneringen van wie nog leeft.

Stap 1: welk soort foto is het?

Soort	Hoe herkent u het	Periode
Daguerreotypie	Spiegelend zilveren beeld, meestal in een klein doosje achter glas; het beeld lijkt negatief of positief naargelang de hoek	1839 tot de jaren 1860
Ambrotypie	Beeld op glas, met een donkere achterkant, vaak ook in een doosje	ongeveer 1854 tot de jaren 1880
Ferrotypie (tintype)	Beeld op een dun ijzeren plaatje: een magneet blijft eraan kleven	ongeveer 1853 tot de jaren 1930
Carte de visite	Klein fotokaartje op karton, vaak met de naam van de fotograaf op de achterkant	vanaf 1854, populair in de tweede helft van de negentiende eeuw
Kabinetfoto	Groter fotokaartje op dik karton	vooral het einde van de negentiende eeuw
Kleurenafdruk	Afdruk op papier in kleur; oudere afdrukken worden roze of rood	vanaf 1942, algemeen in de tweede helft van de twintigste eeuw
Polaroid	Direct ontwikkelde foto met een brede witte rand	vanaf 1947, in kleur vanaf 1963

Stap 2: het karton en de hoeken

Bij fotokaartjes vertelt het karton veel. Vierkante hoeken wijzen meestal op de jaren 1860, afgeronde hoeken op 1870 of later.

Bij kleurenfoto's verraadt de kleur vaak de leeftijd. Bij oudere kleurenafdrukken verbleekt de blauwgroene kleurstof het eerst: de foto wordt roze of rood, en de witte rand geel. Een datum die in de rand gedrukt staat, is meestal die van het ontwikkelen, niet van de opname.

Stap 3: de fotograaf opzoeken

Een stempel of een gedrukte naam op de achterkant is goud waard. Een atelier was maar een aantal jaren actief, en soms verhuisde het, waardoor het adres nog nauwkeuriger is. Voor België zoekt u in de Directory of Belgian Photographers van het FOMU (fomu.atomis.be): zo'n 8.600 fotografen die tussen 1839 en 1914 actief waren, met hun jaren en adressen. Probeer verschillende schrijfwijzen, want de zoekfunctie is gevoelig voor spaties en accenten. Voor Nederland zoekt u in RKDartists van het RKD.

Stap 4: de kleding, met voorzichtigheid

Mode verandert, en damesmode helpt daarbij meer dan herenmode: mouwen, kragen en kapsels volgen elkaar vrij snel op. Maar wees voorzichtig. Op het platteland liep de mode achter op de stad, oudere mensen droegen vaak nog lang wat ze gewoon waren, en voor de fotograaf trok men de zondagse kleren aan. Gebruik de kleding om een schatting te bevestigen, niet om ze te maken.

Stap 5: wie staat erop?

• Vergelijk met foto's waarvan u de namen en de datum wel kent: dezelfde oren, dezelfde neus, hetzelfde huis op de achtergrond.
• Bidprentjes dragen vanaf de jaren dertig vaak een foto van de overledene. Kijk thuis in het missaal of de schuif, en in de collecties van Familiekunde Vlaanderen.
• Vraag het aan wie nog leeft en het kan weten. Neem de foto mee, en schrijf de naam meteen op.
• Omgekeerd zoeken op afbeelding kan een spoor opleveren, maar het is geen bewijs. Wees ook voorzichtig met diensten die gezichten herkennen: foto's van familie zijn persoonsgegevens.

Zodra u een naam weet, schrijf hem op de achterkant, met een zacht potlood, nooit met balpen of stift. Of bewaar hem in de beschrijving van de scan.

Voorzichtig bewaren

Neem oude foto's bij de rand vast. Bewaar ze in zuurvrije hoesjes, niet in albums met plakbladen, en gebruik geen plakband of lijm. Leg ze koel, droog en donker: niet op zolder, in de kelder of in de garage. Maak de oppervlakte van een daguerreotypie nooit schoon.

Is een foto beschadigd, dan kunt u één foto gratis en zonder account laten herstellen op thememorypalace.ai/restore. Het resultaat vermeldt zichtbaar dat het met AI gebeurde, en het origineel blijft wat het is. En wie de namen wil verzamelen, vindt op thememorypalace.ai/questions twintig vragen om aan uw ouders te stellen.