Een stamboom beginnen in Polen: waar vindt u de akten

Tussen de spullen van uw grootmoeder ligt een bundeltje brieven met Poolse postzegels. Het handschrift is moeilijk te lezen, maar één woord komt op de enveloppen steeds terug: de naam van een dorp. Dat is, zonder dat u het weet, het begin van een stamboom. Dit artikel vertelt waar u daarna verder zoekt, en wat daarvan in Polen gratis online staat.

Het korte antwoord

Zoek eerst het dorp en de parochie. Ga dan na in welk deel van het verdeelde Polen het lag, want dat bepaalt wanneer de akten beginnen en in welke taal. Zoek namen in Geneteka en scans op szukajwarchiwach.gov.pl, allebei gratis. Geboorteakten ouder dan 100 jaar en huwelijks- en overlijdensakten ouder dan 80 jaar gaan naar de rijksarchieven. Jongere akten vraagt u als naaste familie aan bij de dienst burgerlijke stand (Urząd Stanu Cywilnego, USC).

Stap 1: begin thuis, en zoek het dorp

De beste bronnen liggen vaak in huis: brieven, bidprentjes, paspoorten, emigratiepapieren, foto's met een naam op de achterkant. Vraag de oudere familieleden naar de naam van het dorp en de parochie, en naar meisjesnamen. Noteer bij elke persoon wat u zeker weet en waar het vandaan komt. Een stamboom zonder bronnen is later niet meer na te gaan.

Is uw familie geëmigreerd, dan staat het dorp vaak op de passagierslijst. Onze gids over geëmigreerde voorouders vinden via de Red Star Line, Ellis Island en Canada vertelt waar u zoekt.

Stap 2: ken uw deel van Polen

Van 1795 tot 1918 was Polen verdeeld tussen Rusland, Pruisen en Oostenrijk. Elk bestuurde anders, dus ook de akten verschillen.

Deel	Burgerlijke stand vanaf	Taal
Russisch (Hertogdom Warschau, later het Koninkrijk Polen)	1 mei 1808	Pools; Russisch van 1868 tot 1918
Pruisisch	1 oktober 1874	Duits tot 1918
Oostenrijks (Galicië)	1784, bijgehouden door de pastoors	Latijn tot 1918

In het Russische deel bracht de Code Napoléon in 1808 de burgerlijke stand, en de katholieke pastoor trad meestal op als ambtenaar van de burgerlijke stand. Daarom heten deze registers vaak burgerlijk-kerkelijke registers: bijgehouden in de parochie, maar als akte van de burgerlijke stand. Vanaf 1826 hielden andere geloofsgemeenschappen, zoals joodse, lutherse en orthodoxe gemeenten, hun eigen registers bij. In Galicië registreerde de katholieke en grieks-katholieke geestelijkheid de gebeurtenissen voor iedereen, zodat de parochieboeken tot 1918 dienden als akten van de burgerlijke stand.

Stap 3: de gratis online bronnen

• Szukajwarchiwach.gov.pl is het portaal van de Poolse Rijksarchieven, online sinds 2009, met tientallen miljoenen scans. U hebt alleen een browser nodig, en u mag de scans downloaden en hergebruiken, tenzij anders vermeld. Het bevat ook de gegevens van PRADZIAD, die vertellen welk archief de registers van welke parochie bewaart.
• Geneteka (geneteka.genealodzy.pl) is de gratis naamindex van het Pools Genealogisch Genootschap (Polskie Towarzystwo Genealogiczne). Ze telt meer dan 68 miljoen vermeldingen uit meer dan 6.000 parochies, ook parochies die nu in Oekraïne, Wit-Rusland en Litouwen liggen. Zoek een achternaam, noteer de parochie en het jaar en zoek dan de scan op.

Welke akten bij het archief liggen

Akte	Bewaard door de USC gedurende
Geboorteakte	100 jaar
Huwelijksakte	80 jaar
Overlijdensakte	80 jaar

Zo staat het in artikel 28 van de wet op de akten van de burgerlijke stand (Prawo o aktach stanu cywilnego). De jaren tellen vanaf het einde van het jaar waarin de akte werd opgemaakt, en daarna draagt de USC de boeken binnen twee jaar over aan het rijksarchief. Voor akten die nog bij de USC liggen, krijgen alleen de persoon op wie de akte betrekking heeft, de echtgenoot, bloedverwanten in opgaande en neergaande lijn en broers en zussen, een wettelijke vertegenwoordiger of voogd, of iemand die een rechtsbelang aantoont een afschrift (odpis). U kunt het aanvragen bij elke USC in Polen, persoonlijk of per post, of online met een Pools vertrouwd profiel of e-ID. Een kort afschrift kost 22 zł en een volledig afschrift 33 zł (gecontroleerd september 2026). Voor stamboomonderzoek wilt u het volledige afschrift.

Voor de burgerlijke stand: de parochieboeken

Parochieregisters worden in Polen over het algemeen bijgehouden sinds het midden van de zeventiende eeuw, en enkele gaan terug tot ongeveer 1548. Katholieke registers zijn meestal in het Latijn, protestantse in het Duits, orthodoxe in het Russisch. De originele boeken liggen meestal in de parochie of in het diocesaan archief. Voor gebieden die nu in Oekraïne liggen, bewaart het Centraal Archief van Historische Documenten (AGAD) in Warschau veel registers.

Een programma voor uw stamboom

Gramps is gratis en open source. Welk programma of welke website u ook gebruikt, zorg dat het kan exporteren naar GEDCOM, het uitwisselingsformaat voor stambomen. Hebt u zo'n bestand gekregen of gemaakt, dan toont thememorypalace.ai/gedcom u gratis en zonder account hoeveel generaties het omvat, wie de vroegst bekende voorouder is en waar de gaten zitten. Het bestand verlaat uw toestel nooit.

Van akten naar mensen

Een Latijnse inschrijving in het parochieboek vertelt u wanneer een kind werd gedoopt, niet hoe het dorp rook bij de oogst. Dat leeft in de foto's, de verhalen, de brieven die iemand bewaarde. In The Memory Palace komt de stamboom binnen als GEDCOM en krijgt elke generatie een plaats naast haar foto's en verhalen, zodat namen weer mensen worden.